maandag, 07 november 2011 11:51 Laatst aangepast op woensdag, 22 februari 2012 10:32 Geschreven door IEHB

Je hebt in de klas allemaal leuke en interessante proeven gedaan en bent nu prof van het lab. Dat kun je best eens aan de familie laten zien. Richt thuis je lab, doe je witte jas aan, zet je beschermingsbril op en laat je vader, moeder, opa, oma, broertje en zusje versteld staan! Neem je Testlab-boekje erbij, dan weet je weer precies wat je moet doen.

Dit heb je nodig voor de proeven:

Inhoud boodschappenpakket

• 1 aardappel
• 1 zakjes geraspte wortel
• 1 rijstwafel (kaas)
• 1 plak kaas
• ½ snee wit brood
• 1 glas appelsap
• 1 glas sinaasappelsap
• 1 glas grapefruitsap
• 1 handje gewone chips
• 1 handje light chips
• 100 ml halfvolle melk
• 1 koffiefilter
• 100 ml natuurazijn
• 4 plastic zakjes
• 1 klein beetje allesbinder
• 1 flesje betadine

Proef 1: Vruchten vol vitamines

In fruit zit veel vitamine C. Vitamine C is onder andere goed voor je weerstand. Als je te weinig vitamine C binnenkrijgt, dan kun je ziek worden.

Vraag: In welk sap zit de meeste vitamine C: appelsap, sinaasappelsap of grapefruitsap?

Laat de proefpersonen van alle drie de vruchtensappen een paar slokken proeven. Kunnen zij proeven in welk sap de meeste vitamine C?

Het antwoord is nee: je kunt niet proeven welk vruchtensap de meeste vitamine C bevat. Maar je kunt wel een proef doen om dit te weten te komen.

Nodig voor de proef

• 3 verschillende vruchtensappen: appelsap, sinaasappelsap en grapefruitsap
• 1 theelepel allesbinder
• water
• flesje betadine (of jodium)
• 4 glazen of bekertjes
• maatbeker

Zo voer je de proef uit

1. Meng één theelepel allesbinder met 100 ml water in een glas.
2. Voeg aan dit mengsel tien druppels betadine toe en roer het goed. Het mengsel wordt nu blauw.
3. Neem drie glazen en doe in elk glas twee eetlepels van het blauwe mengsel.
4. Voeg dan aan elk glas voorzichtig een heel klein beetje vruchtensap toe. In glas 1 doe je appelsap, in glas 2 sinaasappelsap en in glas 3 grapefruitsap.
5. Wacht vijf minuten en kijk dan naar de kleur van de vloeistof in de glazen. Het glas met de lichtst gekleurde vloeistof bevat de meeste vitamine C.

Jij weet misschien nog wel in welk glas dit is: het glas met het sinaasappelsap bevat de meeste vitamine C! In appelsap zit de minste vitamine C.

Kijk op de drie pakken vruchtensap en check de hoeveelheid vitamine C die erin zit. Klopt het resultaat van het proefje?

Proef 2: Zetmeel zoeken

Als je een wondje moet ontsmetten, gebruik je daarvoor betadine of jodium. Je gebruikte net ook betadine om aan te tonen dat er vitamines in vruchtensappen zitten. Deze bruinachtige vloeistof kan ook aantonen dat er in een voedingsmiddel zetmeel aanwezig is. Zetmeel bestaat uit koolhydraten. Als er zetmeel – en dus koolhydraten – in een voedingsmiddel zit, zorgt een druppeltje betadine ervoor dat het voedingsmiddel donkerblauw kleurt!

Nodig voor de proef

• flesje betadine (of jodium)
• ½ aardappel (snijd voorzichtig één aardappel door)
• 1 kleine rijstwafel kaas
• ½ plakje kaas
• klein beetje vruchtensap

Zo voer je de proef uit

1. Druppel telkens een paar druppels betadine op het voedingsmiddel dat je wilt testen.
2. Kijk daarna naar de kleur van het voedingsmiddel.
3. Als het goed is vinden jij en je proefpersonen het onderstaande resultaat.

Voedingsmiddel	Kleurt het donkerblauw?	Blauw = zetmeel (koolhydraten) aanwezig
aardappel	ja	zetmeel
rijstwafel kaas	ja	zetmeel
kaas	nee	geen zetmeel
vruchtensap	nee	geen zetmeel

Proef 3 Wel eens een eiwit gezien?

In melk zitten eiwitten. Kijk maar op een pak melk. Hoe zien eiwitten er eigenlijk uit? Voer dit proefje uit en je zult het zelf zien!

Nodig voor de proef

• 100 milliliter (ml) melk
• 100 milliliter (ml) lichtgekleurde azijn
• maatbeker
• lepel
• 2 glazen of bekertjes
• koffiefilter

Zo voer je de proef uit

1. Doe 100 ml melk in een glas of bekertje.
2. Voeg 100 ml azijn toe.
3. Roer dit mengsel met de lepel goed door.
4. Laat het mengsel vijf minuten staan.
5. Giet het mengsel daarna door een koffiefilter in een ander glas of bekertje.

Als je de proef goed gedaan hebt, zul je een soort witte 'klonten' in de koffiefilter overhouden. Dit zijn eiwitten! Je kunt van deze eiwitten zelfs een beeldje kleien. Na ongeveer twee dagen is je beeldje helemaal hard geworden!

Proef 4 Vet in chips

In chips zitten vetten. In light chips zitten ook vetten, maar minder dan in gewone chips. Dat kun je niet ruiken of proeven. Je kunt het wel zien. Hoe? Voer het proefje uit en het bewijs is geleverd!

Nodig voor de proef

• een klein handje gewone chips
• een klein handje light chips
• 2 glazen
• water
• waterkoker
• iets om mee te stampen of te verkruimelen

Zo voer je de proef uit

1. Neem een handje gewone chips en maak ze fijn.
2. Doe dit ook met een handje light chips.
3. Neem twee glazen en doe de kleine stukjes chips in een glas. Onthoud goed in welk glas de gewone chips zitten en in welk glas de light chips.
4. Kook water in een waterkoker.
5. Giet voorzichtig een beetje gekookt water in beide glazen over de chipskruimels. Laat de mengsels daarna afkoelen.
6. Wat zie je nu op het water drijven? Welk verschil zie je tussen het glas met de gewone chips en het glas met de light chips?

Het vet uit de chips blijft in een dun laagje op het water drijven. In gewone chips zitten meer vetten dan in light chips. Het laagje vet dat op het water blijft liggen bij de gewone chips is dan ook dikker dan het laagje vet dat je ziet in het glas met de lightvariant.

Let op! Light chips zijn minder vet, maar toch zijn ze niet gezond. Ze leveren bijna evenveel calorieën als gewone chips. Bovendien zijn light chips, net als gewone chips, nogal zout.

Proef 5 Waterige wortel

Ewout uit de film gelooft niet dat een wortel voor een groot deel uit water bestaat. Wat denken jouw proefpersonen?

Niet alleen vloeistoffen bevatten water. In veel voedingsmiddelen zit ook water. Noem de vier producten op die in de onderstaande tabel staan en vraag aan jouw proefpersonen of ze denken dat er water in zit. Voer daarna de proef uit, zodat jouw proefpersonen zien of dat wat zij denken klopt.

Nodig voor de proef

• 4 plastic boterhamzakjes
• een warme lamp (geen tl-lamp, spaarlamp of ledlamp)
• stukje aardappel
• beetje geraspte wortel
• ½ plakje kaas
• ½ witte boterham

Zo voer je de proef uit

1. Doe de vier voedingsmiddelen apart in vier plastic boterhamzakjes en sluit de zakjes goed af. Neem van de aardappel een paar kleine stukjes of schijfjes!
2. Houd de zakjes één voor één ongeveer tien centimeter onder een warme lamp gedurende een paar minuten.
3. Verschijnen er kleine waterdruppels (condensdruppels) aan de binnenkant van het plastic zakje?
4. Als je waterdruppels ziet, dan bevat het product water. De warmte van de lamp zorgt er namelijk voor dat het water uit het product verdampt. Hadden je proefpersonen het goed?

Product	Men denkt dat er water in zit.	Kleine waterdruppels in plastic zakje.
geraspte wortel	ja / nee	ja
aardappel	ja / nee	ja
kaas	ja / nee	nee
witbrood	ja / nee	ja